’’وش اِتنت عہدی دؤر بلوچانی ‘‘    بلوچی  لبزانک ءِ  ہفت صد سالانی شعرانی گچین اِنت کہ  واجہ جان محمد دشتی ءَ    اے شعر گچین ءُ  رِد ءُ   بَند داتَگ اَنت ۔ اے کتاب پنچ جلدانی تہا اِنت ءُ  بلوچی اکیڈمی ءَ ایشاناں ہمے زُوتاں    چھاپ ءُ شِنگ کُتگ۔
 اے بلوچی شاعری ءِ 1500 ءَ بہ گِر داں 2020 ءِ انتھالوجی ئے۔ ایشی ءِ اولی جلد ءَ’’رِند ءُ لاشار‘‘، ’’حانی ءُ شے مُرید‘‘،’’بی بگر ء باہڑ‘‘، ’’شہداد ءُ مہناز‘‘ ءِ شعر اں ابید ’’سِپت‘‘، ’’صوت ءُ نازینک‘‘، ’’ڈیہی ءُ امبا‘‘ءُ’’زہیروک  ‘‘       اَنت۔
دومی جِلد ءَکساس 1515 ءَ بہ گر داں 1900 ءَ ، سیمی جلد ءَ 1990 ءِ نزّیک ءُ گوٛراں بہ گرداں 1950 ءَ پیش ءُ چارمی ءُ پنچمی جلد ءَ 1950 ءَ بہ گرداں 2020 ءِ زمانگ ءِ شاعرانی شعر گچین کنگ بوتگ اَنت۔
 اے پنچ جلدانی کتاب ءَ بلوچی ءِ پانزدہمی قرن ءِ شاعری ءَ بہ گِر داں نوکیں زمانگ ءَ گچینی شعر ہوار اَنت۔اے گچین ءِ وسیلہ ءَ اصل ءَ واجہ جان محمد دشتی ءَ بلوچی زبان ءِ شاعری ءِ مُحکمیں روایت ،تکنیک،   تَب ءُ درٛوشم دیما آؤرتگ اَنت۔   ہما شاعری ءِ کہ زُبانی ءُ نبشتہی دوئیں رنگ ءَ مزن جوہر ءُ مڈّی ئے ءِ واہُند اِنت،   بلوچ ءِ تاریخ ءَ ، دود ءُ ربیدگاں ءُ دل ءِ جوزگ ءُ مارشتانی تہا روتگ ئے جتگ۔  مہر  ءُ مزاحمت ، مڑاہ داری ءُ ابرم اے شاعری ءِ مزنیں بُنگپّ اَنت۔
’’وش اِتنت عہدی دؤر بلوچانی‘‘ ءَ بلوچی ءِ  کساس   گیشتری بہر ءِ  کلاسیک ، عہدی ءُ نیم عہدی شاعری،  اُلسی شاعری ءُ نوکیں دؤر ءِ گچینی شاعرانی شعر ہوار اَنت۔ چہ ایشی ءِ وانَگ  ءَ  ما    زانت کنیں بلوچی شاعری ءِ سدانی سال ءِ سفر ءِ رُدوم  چون اِنت۔ چونیں  ارتقائی آپسر ءُ کِشکاں گوٛازان  ءَ مروچی ئیں منزل ءَ سر بُوتگ۔ ماں ایشی ءِ تہا انچیں مردمانی شعر ہوار اَنت کہ آ  نامدار اَنت ، یا  کم نامدار اَنت ءُ  انچیں شاعرانی ہم شعر اَنت کہ  پہک گُمنام اَنت۔ عہدی زمانگ ءِ قِصّہی ءُ کَسمانُکی لچّہاں بہ گر   داں نوکیں زمانگ ءِ دستونک ءُ شعراں اے انتھالوجیءَ بلوچی شاعری  ءِ  پجّار ءُ شاعرانہ درشان ءِ ارواہ پہریزگ بُوتگ۔
واجہ جان محمد دشتی ءِ اے گچین بلوچی شاعری ءِ بازیں تک ءُ پہنات ، بلوچ ءِ دود ءُ روایات، مہری ءُ جنگی بیان، صوت ءِ دروشم ءَ لس جوزگ ءُ مارشتانی درٛانگاز، آشوبی شعر ءُ گوں وہد ءُ زمانگ ءَ ہمگرٛنچیں شعری ربیدگانی ’انتھالوجی‘ اِنت۔ بلوچی ءِ نگدکار اگاں بلوچی شاعری ءِ تب ءُ بلوچ چاگرد ءِ مئیل ءُ گُماناں زانگ لوٹیت ، بلوچی شاعری ءِ پوئیٹک ءَ در جنگ لوٹیت ، اے کتاب پہ آئی ءَ مزنیں راہدربری ئے کنت۔
 اے کتاب ءِ دگہ مزنیں ارزشتے ایش اِنت کہ ہما ورنا بلوچی شاعری کنگ لوٹ اَنت  ، وتی شاعری ءَ بلوچ ءِ دودمان ءُ تہذیب ، تب ءُ نفسیات ءَ درٛانگاز گ لوٹ اَنت ، چَہر ءُ شُبین ءُ چیدگ ءُ گوناپ ساچی کنگ لوٹ اَنت ، اے کتاب پہ آہاں مزنیں مڈّی ئے ،  اے یکّ  انچائیں شعری مڈّی ئے کہ بایدیں ہرچ بلوچ شاعر  ءُ شعرانی حُب ناکیں مردمانی گوٛرا   بہ بیت ءُ آ ایشاناں وہد پہ وہد الّمی ءَ بہ وانیت۔
’’وشّ اِتنت عہدی دؤر بلوچانی‘‘  چہ دُرٛستان گیش پہ پولکار ءُ اسکالراں مزنیں مڈّی ئے ۔ ماں ایشی ءَ یک نیمگے شاعری ءِ گچینی  کار پنچ جلداں یک جاہ اَنت کہ ایشانی تہا بلوچی زبان ، ربیدگ ءُ ازمی درشان ءِ رُدوم ءُ ارتقا    پدّر اِنت۔ لبزانکی وانشت ءِ ہاترا اے کتاب بُنگپ ، درشان داب ، تاریخی رنگ ءُ اثر ، سیاسی ءُ چاگردی پُژدرانی چار ءُ تپّاس ءَ مُحکمیں ’فریم ورکے‘ ۔
پہ پولکاراں ایشی ءِ اولی اَرزشت ایش اِنت کہ مزنیں ازمی ءُ زانشتی ئے مڈّی ئے پہازگ بوتگ۔  دومی ارزشت ایش اِنت کہ اے کتاباں عہدی شاعری ءُ نوکیں دؤر ءِ شاعری ءِ مِثال موجود اَنت کہ ایشانی وسیلہ ءَ پہ اسکالر ءُ پولکاراں بلوچی شاعری ءِ دیم پہ دیمی وانشت یا Comparative Studies  ارزان اِنت۔ ہما پولکار کہ بلوچی شاعری ءِ زبانزانتی ءُ دراٛنگازی چار ءُ تپّاس کنگ لوٹ اَنت ، اے کتاب پہ آہاں مزنیں کمکے بوت کنت ، پولکار وہد ءِ ہمراہی ءَ زبان ، گالوار ءُ شعرانی تہرانی بدلی ءَ وانشتی حساب ءَچار اِت ءُ  تپّاس اِت کن اَنت۔
گوٛشگ ءِ مول ءُ مُراد ایش اِنت کہ واجہ جان محمد دشتی ءِ اے گچین پہ پولکار ءُ اسکالراں مزنیں مڈّی ئے کہ آ     ماں ایشی ءَ  بلوچی شاعری ءِ ہر وڑیں حوالہ ءُ ریفرنس درجت ءُ گچین کُت کن اَنت۔
جان محمد دشتی  کتاب  ’’پہ  شِفاں کوہیں چوٹوٛاں عیب اِنت ‘‘ ءَ  نبشتہ کنت:
’’تو اگاں بلوچی شاعری ءِ تب ءَ فہمگ لوٹ ئے  یا ہما دَرد  ءَ مارگ لوٹ ئے  کہ چرائی ءِ  شاعری ءَ دَرا  اِنت، آئی ءِ تاریخ ءَ بہ وان۔ بلوچ چہ صداں سالاں ظلم ءُ زور  ءِ وڈالی اِنت۔ ہچّ بَر وشّیں دلے نہ دیستَگ۔ بلوچ برے ایرانی شاہانی، برے سندھ ءُ ہند ءِ زوراکانی ءُ برے اوغان ءُ تُرک ءُ مغلانی ظلم ءِ دیمپان بُوتَگ اَنت۔ بلوچاں وہد ءِ ہمے زوراکیں دستانی داتگیں دَرداں اَنچو مَرتَگ کہ آئی ءِ زبان، آئی ءِ لبزانک، آئی ءِ قصّہ، صوت ءُ شعر ، آئی ءِ ساز ءُ زیمل، چریشاں اگاں  چیزے دَرا  بیت گڑا  آ بلوچ ءِ بے وسی اِنت کہ چو عرش ء آزمان ءَ برے دَرائین ءُ بے برٛمشیں استالاں پدّر اِنت۔ ‘‘
’’وشّ اِتَنت عہدی دئور بلوچانی ‘‘ ءَ دُرستیں   صفت دَرا  اَنت کہ بلوچانی شاعراں سینَگ در سینَگ پہازیتگ اَنت ءُ مرچی پہ ما سَر اَنت۔
گُڈسر ءَ ایش کہ واجہ جان محمد دشتی ءِ بلوچی گچینی شعرانی دپتر ’’ وشّ اِتنت عَہدی دؤر بلوچانی‘‘ تہنا شعرانی دپترے نہ اِنت ۔ پہ  بلوچ ءِ پدریچ ءَ گوٛستگیں ءُ ہستیں زمانگ ءِ نیام ءَ بستگیں پُہلے۔ بلوچی زبان ءِ مزن شانی ءِ درشان ءُ دراٛنگاز اِنت ءُ بلوچ ءِ دود ءُ ربیدگاں شاعری ءِ پُر توانیں روایت ءِ پائیداری ءُ مُہکمی ءِ ثبوت اِنت۔